شاخص آلودگی هوا چیست؟


یکی از دغدغه‌های اصلی انسان‌ امروز آلودگی هوا است. حضور یک آلاینده یا عامل ناخواسته در هوا باعث آلودگی هوا می‌شود. تنفس هوای آلوده تاثیر جدی بر سلامتی دارد؛ از این رو یکی از راه‌های محافظت از خود، مراجعه به شاخص آلودگی هوا یا همان AQI است. این مقیاس کیفیت هوای موجود در اطراف ما را نشان می‌دهد. در ادامه این متن به بررسی دقیق تر این مقیاس می‌پردازیم.

شاخص آلودگی هوا یا کیفیت هوا چیست؟

این شاخص یا همان AQI راهی برای انتقال وضعیت کیفیت هوا به مردم است. این مقیاس را با رنگ‌های مختلف نشان می‌دهند تا بدانیم هوایی که تنفس می‌کنیم چه مقدار سالم یا خطرناک است. به طور کلی یک گزارش مربوط به کیفیت هوا است که در دسترس مردم قرار می گیرد. این مقیاس تاثیرات سلامتی در پی دارد و بر اساس استانداردهای ملی کیفیت هوای محیط است.

آلودگی هوا

کیفیت هوا با افزایش غلظت آلاینده‌ها بدتر می‌شود. عموما هشت آلاینده ی اصلی وجود دارد که باید برای محاسبه AQI در نظر گرفته شود. آنها شامل ذرات معلق PM 2.5 و PM 10، کربن مونوکسید، ازون، دی اکسید نیتروژن، دی اکسید گوگرد، آمونیاک و سرب هستند. AQI در محدوده ی ۰ تا ۵۰۰ قرار دارد و برای هر آلاینده متفاوت است. همچنین اثرات سلامتی آن نیز فرق دارد.

چگونه AQI را بخوانیم؟

این شاخص به شش دسته تقسیم می شود که هر کدام رنگ و عددی مشخص دارند. این اعداد با میزان آلودگی و تاثیرات آن بر سلامتی رابطه مستقیم دارند. عدد AQI بالای ۱۰۰ به این معنی است که یک آلاینده از استاندار ملی آن آلاینده که توسط سازمان حفاظت محیط زیست یا EPA تعیین شده است، بالاتر رفته است. در این صورت هر چه این عدد بیشتر باشد، برای سلامتی خطرناک تر است. اگر این عدد فراتر از ۱۰۰ باشد، هشدارهایی اعلام می‌شود و افرادی که بیشترین حساسیت را دارند باید مراقب خود باشند. اگر هم بالاتر از ۳۰۰ برود، هشدارهایی به تمامی‌ افراد داده می‌شود.

جدول شاخص کیفیت هوا:

AQI با یک عدد مرتبط با مقیاس رنگ نشان داده می‌شود که نشان دهنده ی سالم یا خطرناک بودن هوا است.

جدول شاخص آلودگی هوا

در جدول بالا می‌توانید شاخص و تاثیرات آن بر سلامتی را مشاهده نمایید.

آلاینده‌هایی که باعث آلودگی هوا می‌شوند؟

آلاینده ها و مواد شیمیایی بسیاری وجود دارند که باعث افزایش آلودگی هوا می شود. به طور کلی هفت آلاینده ی اصلی در هوا است که توسط قانون هوای پاک تنظیم شده است. این آلاینده‌ها شامل:

  1. ازون
  2. ذرات معلق PM10 و PM2.5
  3. مونوکسید کربن
  4. دی اکسید گوگرد
  5. دی اکسید نیتروژن
  6. سرب
  7. آمونیاک

است. هر یک از این آلاینده‌ها نقطه شکستی برای خود دارند که در دسته ی رنگی ویژه ای قرار می‌گیرند. در ادامه به بررسی این پارامترها و منابع آن برای بررسی شاخص آلودگی هوا می‌پردازیم.

ذرات معلق PM10 و PM2.5 :

نماد PM2.5 مخلوطی از ذرات با قطرات مایع در هوا است. PM10 ذراتی هستند که اندازه آنها کمتر یا مساوی ۱۰ میکرون است در حالی که PM2.5 ذرات بسیار ریز با اندازه کمتر یا مساوی ۲.۵ میکرون است. منابع این ذرات ساختمان‌ها، ساخت و ساز، تخریب، زلزله، فوران آتشفشانی، کاغذ، خمیر کاغذ، حتی تمیز کردن و سیگار کشیدن نیز است. ذرات معلق را می‌توان توسط حسگرهای لیزی با استفاده از روش پراکندگی نور اندازه گیری کرد.

مونوکسید کربن:

گازی بی رنگ که از گازهای گلخانه ای، خودرو، آتش سوزی و غیره آزاد می‌شود. قرار گیری در معرض آن باعث مسمومیت با مونو کسید کربن، درد قفسه سینه، بیماری قلبی و مشکلات بینایی می‌شود.

ازون:

این گاز لایه ی محافظتی را تشکیل می‌دهد و از ورود اشعه های مضر مانند ماوراء بنفش مضر به زمین جلوگیری می‌کند. اما این گاز برای انسان و محیط بسیار مضر است. منابع این گاز بخارات بنزین، حلال‌ها، مواد شیمیایی و دستگاه‌های الکترونیکی آزاد است. اکسیدهای نیتروژن و تمام ترکیبات آلی فرار در تشکیل ازون زمینی نقش دارند. از تاثیرات این ماده بر سلامتی می‌توان تداخل تنفس گیاهان و افزایش حساسیت به عوامل استرس زای محیطی را دانست. همچنین استنشاق آن توسط انسان‌ها کاهش عملکرد ریه، التهاب راه‌های هوایی، سوزش چشم، بینی و گلو را در پی دارد.

دی اکسید نیتروژن NO۲:

این گاز بسیار واکنش پذیر است و در جو وجود دارد. از منابع آن می‌توان به گازهای گلخانه‌ای، تولید الکتریسیته، سوزاندن سوخت، احتراق سوخت فسیلی و فرایندهای مختلف صنعتی اشاره نمود. مسمومیت با این ماده به شدت خطرناک است. استنشاق آن آسیب جدی به قلب، ریه‌ها، التهاب و تحریک مجرای هوایی را به دنبال دارد. تشکیل دود و آسیب شاخ و برگ برخی از اثرات زیست محیطی NO۲ است.

دی اکسید گوگرد:

این گاز یک گاز بی رنگ با بویی شبیه به سوختگی است. ماهیتی اسیدی و خورنده دارد و می‌تواند در جو با ترکیبات دیگر واکنش داده و اسید سولفوریک و سایر اکسیدهای گوگرد را تشکیل دهد. انتشار این گاز از خودروها، صنایع، سوخت‌های فسیلی، تولد برق و غیره است. این ماده عامل اصلی تولید مه، باران اسیدی، آسیب به شاخ و برگ، بدنه‌های بناها است. در انسان‌ها نیز ناراحتی تنفسی، آسم، سوزش چشم، بینی، گلو، التهاب مجاری هوایی و بیماری‌های قلبی را خواهیم داشت.

آمونیاک:

این گاز قلیایی، بی رنگ، واکنش پذیر و محلول با بوی تند قوی است. منابع عمده آن فعالیت‌های کشاورزی، دامپروری، کودهای شیمیایی، فرایندهای صنعتی، گازهای گلخانه ای است. تاثیران آن شامل تغییرات آب و هوایی، تشکیل ذرات معلق، کاهش دید و رسوب اتم‌های نیتروژن در جو است. انسان در مواجهه با سطوح بالای آمونیاک دچار سوزش چشم، بینی، گلو، مجاری تنفسی، کوری و آسیب به ریه می‌شود. قرار گیری در معرض کم آن باعث سرفه و سوزش چشم و بینی و گلو می‌شود.

سرب:

در فراوری فلزات، سوزاندن ضایعات، احتراق‌های فسیلی، ضایعات باتری، گازهای وسایل نقلیه، احتراق سوخت‌های فسیلی و غیره آزاد می‌شود. قرارگیری در معرض آن سمیت کلیوی، سمیت عصبی، تغییر شکل استخوان‌ها، کاهش تولید مثل، اثرات قلبی و عروقی، کاهش حاصلخیزی خاک و آلودگی آب را به دنبال دارد.

چرا کیفیت هوا روز به روز تغییر می‌کند؟

آب و هوا تاثیر زیادی بر کیفیت هوا دارد. برای مثال یک روز آفتابی می‌تواند سطح بالاتری از آلودگی هوا را ایجاد کند؛ زیرا نور خورشید با آلاینده‌هایی واکنش می دهد که باعث تشکیل دوده ‌می شود. از سوی دیگر وزش باد می‌تواند آلاینده‌ها را از یک منطقه به منطقه ی دیگری ببرد. همچنین باران می‌تواند به شستن ذرات معلق به طور موقت کمک کند.

کیفیت هوا

آب و هوای گرم به ویژه در ماه‌های تابستان می‌تواند باعث افزایش استفاده از تهویه مطبوع شود و در نتیجه مصرف انرژی و آلودگی نیروگاه‌ها را افزایش می‌دهد. هر چه استفاده از سوخت‌های فسیلی بیشتر شود، آلاینده‌های بیشتری وارد هوای ما می‌شوند. از سوی دیگر در فصول سرد، شاهد وارونگی هوا و افزایش آلودگی هستیم.

تاثیرات کیفیت پایین هوا بر سلامتی چیست؟

تاثیرات سلامتی این ماده با توجه به مدت زمان قرار گیری در معرض آلاینده‌ها و نوع آلاینده‌ها، سن و بیماری‌های زمینه ای متفاوت است. علائم خفیف این ماده شامل سرفه، خارش چشم، سوزش گلو و احساس سفتی در قفسه سینه است. افرادی که بیشتر در معرض خطر قرار دارند شامل:

  • کودکان
  • سالمندان
  • کارگرانی که در فضای باز کار می‌کنند
  • افراد مبتلا به آسم
  • افراد دارای سایر مشکلات زمینه ای

هستند. قرار گیری در معرض طولانی مدت، مشکلات سلامتی جدی را در پی دارد. برای مثال ذرات کوچک از طریق ریه وارد جریان خون می‌شوند و بر اندام‌های اصلی تاثیر می‌گذارند. آنها بیماری‌هایی از جمله بیماری‌های قلبی، عروقی، سرطان و آسیب بافتی را در پی دارند. برای افراد مبتلا به آسم و آلرژی این آلودگی باعث مشکلات تنفسی شدیدتر می‌شود.

زمانی که کیفیت هوا بد است چگونه از خود محافظت کنیم؟

برای حفاظت از خود چند راه کار استاندارد وجود دارد که می‌توانید انجام دهید. اگر در خانه هستید، تمام درها و پنجره‌ها را ببندید. همچنین استفاده از دستگاه های تصفیه هوا در کاهش آلودگی در خانه ها موثر است. اگر مجبورید بیرون بروید از ماسک N95 استفاده کنید؛ زیرا می‌تواند ذرات معلق را فیلتر کند. به محض رسیدن به خانه، لباس‌های خود را در فضای باز عوض کنید؛ زیرا ذرات می‌توانند به پارچه نفوذ کرده و بعدا استنشاق شوند.

نحوه محاسبه شاخص کیفیت هوا:

این شاخص را می‌توان توسط فرمول زیر محاسبه نمود:

فرمول محاسبه شاخص آلودگی هوا

برای محاسبه AQI باید داده‌هایی برای حداقل سه آلاینده را داشته باشید که یکی از آنها باید PM10 یا PM2.5 باشد.

جمع بندی:

شاخص آلودگی هوا یکی از مقیاس هایی است که به کمک آن می‌توان میزان آلودگی هوا را در قالب گزارشی کلی در اختیار مردم قرار داد. آلودگی هوا علاوه بر تاثیرات مخرب زیست محیطی، تاثیرات بد فراوانی بر سلامت انسان ها به ویژه گروه های حساس دارد. از این رو پیگیری این شاخص امری موثر و مهم به حساب می‌آید. با کمک جدول شاخص کیفیت هوا می‌توانید به سادگی یک گزارش کلی از میزان آلودگی هوا به دست آورید و به راحتی با راه های اشاره شده در این متن، میزان آسیب به خود را به حداقل برسانید.

 

 

 

سوالات متداول

شاخص آلودگی هوا چقدر باشد تا مدارس تعطیل شوند؟

همانطور که در جدول شاخص کیفیت هوا مشاهده نمودید در صورتی که این عدد بالاتر از ۱۵۰ برود برای همه گروه‌ها ناسالم می‌شود و باعث تعطیلی مدارس می‌شود.

PM2 چیست؟

یکی از شاخص های کلیدی برای اندازه گیری میزان آلودگی هوا است. PM مخفف ذرات و ۲.۵ به اندازه آنها اشاره دارد. در واقع بیانگر ماده ای است که قطری معادل ۲.۵ میکرومتر یا کمتر دارد.

تفاوت بین PM2.5 و PM10 چیست؟

ذرات معلق با قطر ۱۰ میکرومتر یا کمتر معادل همان PM10 و ذرات معلق با قطر ۲.۵ یا کمتر همان PM2.5 است. تفاوت این دو را می توان در اندازه ی ذرات آنان مشاهده نمود.

About The Author

Views: 2

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سیزده + ده =